آیا میدانستید هر سال بیش از ۲۰ میلیارد جفت کفش تولید میشود که بیشتر آنها در نهایت تبدیل به زباله غیرقابل تجزیه میشوند؟ صنعت کفش، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان زباله در جهان است و تخمین زده میشود تجزیه یک جفت کتانی سنتی تا هزار سال طول بکشد.
اما در حال تغییر است. با افزایش آگاهی عمومی و فشار برندهای پیشرو، دوران مصرفگرایی کورکورانه به پایان رسیده و مهندسان مواد راهکارهایی حیرتانگیز ارائه دادهاند. کفشهای آینده نه از مواد خام، بلکه از ضایعات و زبالههای دریا و صنعت تولید میشوند.
در این مقاله جامع از G-Sport، به بررسی انقلاب پایداری در صنعت کفش میپردازیم. کشف میکنیم که چگونه پلاستیک درون اقیانوس، پوست آناناس و حتی قهوه، در حال تبدیل شدن به مواد اولیه لوکسترین و باکیفیتترین کفشهای امروزی هستند.
بخش اول: چالش زیستمحیطی کفش و منبع زباله
پیش از پرداختن به راهحل، باید عمق چالش زباله در این صنعت را درک کنیم. ساخت یک جفت کفش بهطور متوسط، بیش از ۱۲ کیلوگرم دیاکسید کربن تولید میکند.
۱. مشکل پلاستیکهای اقیانوسی و زبالههای مصرفی
بخش عمدهای از زبالههای پلاستیکی، شامل بطریها، کیسهها و تورهای ماهیگیری رها شده، در اقیانوسها سرگردانند. این پلاستیکها نه تنها حیات دریایی را تهدید میکنند، بلکه منبع بالقوهای از زباله برای تولید پلیاستر (ماده اصلی رویه بسیاری از کفشها) هستند.
- رویکرد برندها: برندهای بزرگی مانند آدیداس با همکاری Parley for the Oceans، این زبالهها را جمعآوری کرده و به الیاف با کیفیت بالا برای تولید کفش تبدیل میکنند.
۲. ضایعات صنعتی و زبالههای تولیدی
- بخش دیگری از زباله، ضایعات فرآیندهای تولید خود کفش است. چرمهای باقیمانده، فومهای بریده شده و ضایعات کارخانهای که پیشتر دفن میشدند، اکنون بازیافت شده و دوباره وارد چرخه تولید میشوند. هدف این است که تولید کفش به یک سیستم “حلقه بسته” (Closed-Loop) تبدیل شود که کمترین ضایعات را ایجاد میکند.
۳. عمر طولانی در زبالهدان
زیرههای کفشهای قدیمی، به ویژه بخشهای لاستیکی آنها، اغلب تا صدها سال در محلهای دفن زباله باقی میمانند. این امر، نیاز به طراحیهای جدید با مواد زیستتخریبپذیر را ضروری میسازد.
بخش دوم: انقلاب مواد خام: کفشهای گیاهی و زیستتخریبپذیر
تکنولوژی مواد پایدار، تنها محدود به بازیافت نیست؛ بلکه شامل کشف منابع جدید و تجدیدپذیر است.
۱. چرمهای گیاهی: جایگزینهایی از دل طبیعت
برای کاهش وابستگی به چرم حیوانی و ضایعات ناشی از صنعت دام، نوآوریهای شگفتانگیزی رخ داده است:
- چرم آناناس (Piñatex): این ماده از الیاف برگهای آناناس (که در غیر این صورت به زباله تبدیل میشدند) ساخته میشود و ظاهری مشابه جیر نرم دارد.
- چرم قارچ (Mylo): این ماده که از میسلیوم قارچ ساخته میشود، ظاهری بسیار شبیه به چرم لوکس دارد و کاملاً زیستتخریبپذیر است.
۲. فومهای زیستی و زیستتخریبپذیر
- فومهای زیره سنتی بر پایه نفت هستند. اما نسل جدید زیرهها از منابع تجدیدپذیر مانند جلبک، روغن کرچک و ذرت ساخته میشوند. این مواد جدید، نه تنها عملکرد عالی دارند، بلکه در پایان عمر خود، راحتتر تجزیه شده یا دوباره به عنوان زباله مفید وارد چرخه تولید میشوند.
۳. الیاف پنبه بازیافتی و کنف
برای رویه کفشها، استفاده از پنبههای بازیافتی و الیاف طبیعی مانند کنف (Hemp) که رشد سریع و نیاز کمی به آب دارند، باعث کاهش چشمگیر ضایعات نساجی و مصرف آب در فرآیند تولید میشود.
بخش سوم: گامهای برندهای پیشرو و ارزش بازار
این انقلاب، دیگر یک گوشه کوچک در بازار نیست؛ بلکه به یک معیار اصلی در صنعت تبدیل شده است که توسط برندهای بزرگ هدایت میشود.
۱. مدلهای پیشگام و کاهش زباله
- نایک و طرح “Move to Zero”: نایک با استفاده از زبالههای تولیدی خود، فومها و الیاف جدیدی تولید میکند. هدف آنها کاهش چشمگیر ضایعات صنعتی است.
- آدیداس و همکاری Parley: آدیداس با تبدیل زبالههای پلاستیکی اقیانوس به کتانیهای پرفروش، ثابت کرد که پایداری میتواند لوکس و محبوب باشد. این امر، تقاضا برای “کفش بدون زباله” را به شدت بالا برد.
۲. چرخه بسته (Closed-Loop) و مسئولیتپذیری
- هدف نهایی این است که کفشها طوری طراحی شوند که پس از پایان عمرشان، مشتری بتواند آنها را بازگرداند تا ۱۰۰٪ اجزای آن دوباره ذوب شده و تبدیل به کفش جدید شوند. این فرآیند، تولید ضایعات را به صفر میرساند.
۳. قیمت و ارزشگذاری کفشهای پایدار
کفشهایی که از زباله یا مواد گیاهی ساخته میشوند، اغلب گرانتر هستند؛ این به دلیل هزینه بالای جمعآوری و فرآوری مواد خام بازیافتی است. اما مصرفکننده آگاه، این هزینه اضافه را به عنوان سرمایهگذاری برای محیط زیست میپردازد.
بخش چهارم: آینده کفش؛ از ضایعات تا زیبایی
آینده صنعت کفش، در گرو نوآوریهایی است که ضایعات را به عنوان یک منبع ارزشمند میبینند، نه یک مشکل.
۱. طراحی برای پایان عمر (Design for Disassembly)
مهندسان در حال طراحی کفشهایی هستند که چسب و درزهای کمتری دارند و به راحتی به قطعات مجزا تقسیم میشوند. این امر تفکیک و بازیافت آسانتر ضایعات کفش را در پایان عمر آنها تضمین میکند.
۲. مواد جدید و شگفتانگیز
به زودی شاهد خواهیم بود که مواد خام جدیدی مانند ضایعات قهوه برای رنگدهی و الیاف دستساز از پروتئین عنکبوت برای دوام رویه کفشها استفاده شوند. این موارد نشان میدهد که منبع و ضایعات ما چقدر غنی است.
۳. نقش مصرفکننده در حذف زباله
به عنوان مصرفکننده، وظیفه ما خرید کفشهایی است که از منابع پایدار ساخته شدهاند و یا زباله کمتری تولید میکنند. دوم، بازگرداندن کفشهای قدیمی به برنامههای بازیافت برندهاست، تا ضایعات قدیمی ما به مواد خام جدید تبدیل شوند.
زباله، طلای صنعت کفش است
انقلاب پایداری یک روند زودگذر نیست؛ این تغییر پارادایم است. کفشهای آینده، دیگر متهم به تولید انبوه نخواهند بود، بلکه شاهکارهای مهندسی محیط زیست هستند که از ضایعات دریا و صنعت متولد شدهاند. با حمایت از برندهایی که ضایعات را به زیبایی تبدیل میکنند، ما نیز بخشی از این راهکار خواهیم بود.
